Menter Cwm Gwendraeth

Menter Cwm Gwendraeth

Menter Cwm Gwendraeth

BlogNer

Atal Cylch Enbyd

Posted in the BlogNer Category

Ychydig wythnosau yn ôl, roeddwn mewn digwyddiad cymunedol yn ardal Llanelli a chlywais dau berson lleol yn trafod dyfodol gwasanaethau lleol, wrth i bob corff cyhoeddus orfod blaenoriaethu cyllid a chwilio am arbedion er mwyn gadw’r ddisgl yn wastad. Trodd y sgwrs tuag at y Cyngor Sir. “The County doesn’t want to know people like us,” Dwedodd un. Cytunodd y llall, gan ddweud “Now you’ve got to speak Welsh to get a job there. My boy won’t get a look-in once he leaves school. It’s not fair.” Iddyn nhw, roedd y Gymraeg yn iaith, sy’n eiddo i bobl eraill, sy’n rhoi pobl gyffredin, pobl fel nhw o dan anfantais anheg. Rwyf wrth gwrs wedi clywed yr un farn yn cael ei leisio gan nifer o bobl eraill, yn Gymry di-Gymraeg ac yn fewnfudwyr fel ei gilydd droeon o’r blaen. Eto i gyd, wrth imi eistedd yna’n aros i’r cyfarfod ffurfiol i ddechrau, meddyliais am y cylch enbyd hyn sy’n mynd i fod yn anodd iawn i’w stopio. Maent yn bobl ddi-Gymraeg. Maent yn anfon eu plant i’r ysgol leol, sydd, yn ardal Llanelli a Phorth Tywyn, yn golygu ysgol Saesneg ei chyfrwng. Dyna fydd y dewis naturiol i’r mwyafrif helaeth ohonynt. Ni fydd addysg y plant, waeth beth mae’n gallu ei wneud i’w sgiliau eraill, yn eu galluogi i siarad Cymraeg yn ddigon rhugl i fod yn hyderus yn yr iaith pan fyddant yn gadael yr ysgol.

 

Penbleth?

Os ydym eisiau ehangu’r nifer o swyddi lle mae’r Gymraeg yn fanteisiol er mwyn cynyddu’r cyfleoedd i gwsmeriaid a’r cyhoedd i ddefnyddio’u Cymraeg, mae’n wir i ddweud y bydd y bobl ddi-Gymraeg hyn o dan rhywfaint o anfantais. Dychmygwch eich bod yn ddi-Gymraeg ac yn cystadlu am swydd yn erbyn ymgeisydd yr un mor profiadol, gyda’r un cymwysterau, ond sy’n medru cynnig gwasanaeth yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg. Mewn sefyllfa o’r fath, pa ffordd ddylai’r cyflogwr fynd? Dewis yr unigolyn sy’n gallu cynnig y gwasanaeth gorau a mwyaf cyflawn, neu gyflogi’r unigolyn sydd â llai o sgiliau am eu bod o dan anfantais? Wel, os ydych eisiau sicrhau’r gofal cwsmer gorau, onid yw’n gwneud synnwyr busnes i sicrhau eich bod yn gallu gofalu am eich cwsmeriaid yn eu dewis iaith?

 

Y ddadl?

Yn anffodus, yn hytrach na phenderfynu sicrhau bod eu plant yn cael y cyfle i elwa oddi wrth ddarpariaeth addysg ddwyeithog Sir Gaerfyrddin, mae’n haws i lawer i barhau i anfon eu plant i ysgolion lle na fydd eu plant yn cael y cyfle i ddod yn ddwyieithiog rhugl ac yna cwyno bod eu plant yn cael eu rhoi dan anfantais pan mae’n dod i swyddi nes ymlaen. Os ystyriwch y gallu i siarad Cymraeg fel sgil, mae’n od i feddwl bod rhai rieni’n dewis hepgor eu plant rhag y sgil hwnnw trwy ddewisiadau addysg, ac yna’n honni ei bod bron yn rhywbeth hiliol i roi mantais ar gyfer swydd i unigolyn dwyieithog dros un uniaith Saesneg. Wrth gwrs, mae’r iaith a diwylliant Cymraeg yn golygu llawer mwy na ‘sgil’ yn unig, mae’n agor drysau i fyd cymdeithasol a diwylliannol unigryw a chyfoethog, ond os nad ydych yn ddigon ffodus i gael eich magu i siarad Cymraeg, addysg yw’r ffordd fwyaf effeithiol o’i dysgu, yn enwedig os ydyw’n dod law yn llaw gyda chyfleoedd i’w defnyddio y tu allan i’r ysgol, gyda ffrindiau, yn y gweithle, mewn siopau, bwytai, ac yn y blaen.

Mae’n hen gliché i ddweud taw Ein Plant Yw Ein Dyfodol, a hefyd dywedir eich bod yn gallu gweld gwerthoedd unrhyw gymdeithas trwy edrych ar yr addysg a roddir i blant y gymdeithas honno. Os ydym yn ceisio am Gymru gwbl ddwy-ieithog, lle mae’r ddwy iaith yn cael chwarae teg a statws cydradd, sut allwn gyflawni hyn os bydd nifer helaeth o’n bobl ifanc yn gadael y byd addysg heb y sgiliau ieithyddol i elwa’n llawn o’r Sir Gâr ddwy-ieithog hon, heb sôn am Gymru gyfan?

 

Pa mor ddefnyddiol?

Un hen gneuen arall, sydd ond yn rhy aml yn cael ei thaflu i’r pair yw bod dysgu’r Gymraeg yn yr ysgolion yn golygu bod ein plant yn colli’r cyfle i ddysgu iaith arall, iaith ‘fwy ddefnyddiol’. Gall yr ieithoedd ‘mwy defnyddiol’ hyn amrywio yn ôl y siaradwr a pha bynnag iaith sy’n cael y sylw yn y cyfryngau ar y pryd, ond yr un yw’r cŵyn. Os yw hi’n wir bod y Gymraeg yn golygu bod plant Cymru yn colli allan ar iaith dramor, nid oes rhaid edrych yn bell i weld beth sy’n digwydd pan nad yw’r Gymraeg ar y cwricwlwm addysg. Petaech yn Ffrancwr, neu yn Sbaenwr uniaith ac yn ceisio holi cyfeiriad i berson ar y stryd yn Lincoln neu yn Lerpwl, ni fyddech tamaid callach. Nid yw plant Lloegr yn siarad ieithoedd ‘pwysig’ tramor yn well na phlant Cymru ar gyfartaledd. Pam tybed? Atebion ar gerdin post…

Dal Sownd

Posted in the BlogNer Category

Mae wedi bod yn gyfnod bach brysur arall i ni yn y Fenter. Braf iawn oedd gweld cynifer o bobl yn tyrru i Neuadd Goffa Pontyberem ar 30fed Mehefin a’r 1af o Orffennaf i weld cynhyrchiad Theatr Ieuenctid Menter Cwm Gwendraeth Elli o Dal Sownd. Mae Dal Sownd yn benllanw misoedd o waith caled gan y bobl ifanc a’r tîm cynhyrchu, sef Carys Edwards, Gareth, Emma a Christopher. Wedi iddynt gael cyfle i fynd lawr i Gaerdydd i weld sioe gerdd Hairspray, roedd aelodau’r Theatr Ieuenctid yn bendant eu bod eisiau llwyfannu addasiad Cymraeg o’r sioe ac wedi ei throsi i’r Gymraeg, roedd yn wych gweld pobl ifanc Cwm Gwendraeth yn rhoi eu stamp unigryw eu hunain ar gynhyrchiad mor adnabyddus ar draws y byd. O wrando ar ymateb y cynulleidfaoedd, roeddynt wrth eu boddau gyda’r canlyniad! Mae cynhyrchiad o’r fath yn dangos buddsoddiad a lles hyd-oes i’n pobl ifanc, trwy gynnig cyfle iddynt brofi a meithrin sgiliau o bob math, o ganu ac actio, i ddawns, canu offerynnau, ysgrifennu, gwaith celf a goleuo.

 

Mae’r cynhyrchiad y mae’r gynulleidfa’n ei weld o’u blaenau’n ganlyniad i ymdrechion pawb ar bob lefel, ymrwymiad amser, egni, brwdfrydedd, amynedd a hunanddisgybliaeth. Cyfanwaith o’r elfennau hyn i gyd yw’r canlyniad ac mae mor fendigedig i weld sut mae pob dim yn dod at ei gilydd yn y pendraw.  Dyma enghraifft gwych o gydweithredu er mwyn dod â’r maen i’r wal!!

 

 

Diwylliant yr Hyb

Posted in the BlogNer Category

Mae pawb y dyddiau hyn yn sôn am ‘hub’ neu ‘hyb’, ac mae’r teitl yn cael ei ddefnyddio – efallai ei orddefnyddio – i ddisgrifio pob math o bethau, o systemau rheoli a thechnoleg i strategaethau economaidd a chymdeithasol. Wel, cyn belled ag y mae’r Fenter yn y cwestiwn, mae’r Hyb yn golygu Hyb Iaith, sef cyfuniad o bobl, llefydd a rhaglenni sy’n ysbrydoli ac yn grymuso pobl i ddatblygu syniadau mentrus a ffres, i gyflawni newidiadau er lles y Gymraeg a’r gymuned. Gall Hyb Iaith fod yn seiliedig ar adeilad neu ganolfan benodol, neu gall fod yn ffordd o weithio ar draws ardal a mudiadau. Dylai Hyb Iaith sbarduno cymunedau a dylai fod yn broses gynhyrchiol. I wireddu’r syniadau hyn, neu greu Ardrawiad/Effaith, rhaid bod yn barod i weithio’n drawsffiniol, i fentro tu allan i’n ‘comfort zone’ arferol a meithrin partneriaethau newydd, gydag unigolion, grwpiau a mudiadau.

Pwy ohonoch sydd wedi bod yn y Cwtsh ym Mhontyberem? Wel, dyna enghraifft i chi o Hyb Iaith! Ar wahân i’r caffi a’r siop lyfrau, cynhelir cyrsiau Technoleg Gwybodaeth, sesiynau sgiliau sylfaenol i blant bach a’u rhieni, clybiau clonc sy’n dod â dysgwyr a siaradwyr rhugl y Gymraeg at ei gilydd, gweithgareddau cymunedol gyda’r hwyr o nosweithiau comedi, sioeau ffasiwn a bingo, clybiau celf a chrefft a swperau ar themâu penodol, i enwi ond rhai. Mae rhestr ein partneriaid yn helaeth, ac mae angen iddi fod, gan nad oes modd i ni fel Menter ddarparu pob dim ar ein pen ein hunain. Rydym yn parhau i chwilio am bartneriaethau newydd ac am syniadau newydd er mwyn denu mwy o bobl i mewn atom, i efengylu, i newid agweddau tuag at ddefnydd y Gymraeg ac i roi’r cyfle i gynifer o bobl â phosibl ei defnyddio. Cyn i neb ddweud ‘Wel, nid Pontyberem yw pob dim. Beth am weddill yr ardal?’, ga’i ychwanegu nad Pontyberem yn unig sy’n elwa o’r Hyb Iaith – mae’r Fenter yn ehangu’r gweithgarwch mas yn ddaearyddol i bob cymuned gan weithio gyda’r partneriaid hyn sy’n rhan o’n Hyb Iaith i ddarparu pob math o weithgareddau ar draws Llanelli a Chwm Gwendraeth. Diolch i sesiynau Clwb Clonc a dreialwyd yn y Cwtsh, nawr mae Clybiau Clonc yn rhedeg ar draws Cwm Gwendraeth a Llanelli, ac mae’n Adran Plant a Phobl Ifanc ar hyn o bryd yn gweithio o fewn yr Hyb Ardrawol gyda phartneriaid ar-lein i ddatblygu e-lyfrau yn seiliedig ar straeon neu themâu. Cadwch lygad mas am ddatblygiadau!

Dathlu 25

Posted in the BlogNer Category

Pwy feddyliai fod Menter Cwm Gwendraeth Elli yn dathlu Chwarter Canrif eleni? Rhywffordd neu’i gilydd, mae’r bwrlwm gwaith yn ddi-ben-draw a braf fyddai cael hoe fach er mwyn casglu meddyliau ac ystyried pam ydyn ni ‘ma, a beth sydd angen ei wneud o hyd!

Sefydlwyd y Fenter yn 1991 yn dilyn llwyddiant Eisteddfod yr Urdd Cwm Gwendraeth ddwy flynedd ynghynt. Am y tro cyntaf, cwympodd sylw’r genedl ar y Cwm yn benodol, ond yn rhy aml, roedd yn cael ei weld fel ‘no man’s land’ rhwng Llanelli, Caerfyrddin a Rhydaman. Ymhell o fod yn rhyw fath o ddiffeithdir, roedd y Cwm yn rhwydwaith o gymunedau clos, diwylliedig a gweithgar, lle ‘roedd y Gymraeg yn iaith fyw a’r dafodiaith leol yn adlewyrchu’r cyfuniad o amaeth a diwydiant a oedd wedi gwneud y Cwm yn lle unigryw. Roedd dyfodiad y Fenter yn golygu ei bod nawr yn bosib darparu pob math o wasanaethau, a chrëwyd partneriaethau lleol i lenwi bylchau a oedd wedi bodoli ers tro byd!

Erbyn hyn, mae bron i bawb yng Nghymru wedi clywed am Gwm Gwendraeth, diolch yn bennaf i waith Menter Cwm Gwendraeth a’r holl bobl sydd wedi gwirfoddoli gyda ni. Nôl ym 1991, nid oedd y fath beth â Menter Iaith yn bodoli, ac roedd angen ystyried beth oedd y teitl yn ei olygu. Yr hyn sydd wedi dod i’r amlwg yw bod Menter Iaith yn cwmpasu popeth yn ymwneud â’r Gymraeg a phobl a chymuned. Mae 22 o Fentrau Iaith eraill bellach mewn lle dros Gymru a thu hwnt, ac mae’n rhaglen gwaith ni fel y mentrau yn eithriadol o eang, gan adlewyrchu amrywiaeth ein cymunedau. Serch hynny, yr un mor ganolog yw’r ymrwymiad i hyrwyddo’r Gymraeg ar lawr gwlad. Mae cylch Llanelli bellach yn dod o dan adain y Fenter, sy’n golygu bod y Fenter yn awr yn gyfrifol am 47% o boblogaeth Sir Gaerfyrddin. Mae Llanelli a’r cylch yn ardal sydd lawn mor bwysig â Chwm Gwendraeth, ond lle mae’r heriau y mae’r Gymraeg yn eu hwynebu hyd yn oed yn fwy. Yn ardal Llanelli, mae darpariaeth pob math o wasanaeth a chefnogaeth eisoes yn bodoli, ond bron iawn bob amser yn Saesneg, ac un o’n heriau ni yw cyflwyno’r Gymraeg a darbwyllo partneriaid ei bod yn berthnasol a bod defnydd i wneud hynny.

Wrth ystyried y bwrlwm a’r holl weithgarwch sbardunodd yr Eisteddfod yn ’89, efallai ei bod hi’n amser i Steddfod yr Urdd ddod nôl i Gwm Gwendraeth unwaith eto i ddangos beth sydd wedi’i gyflawni ac i ail-ysbrydoli’n cymunedau. Beth amdani ‘te?